De ouder wordende stem

De ouder wordende stem.

 Problemen met de stem kunnen zo rond het vijftigste jaar aan het licht komen. Let wel: kunnen want het hoeft niet; sommige mensen zingen nog steeds de sterren van de hemel op hun tachtigste, zonder ooit problemen te hebben gekend.

 De stembanden bestaan uit spier- en bindweefsel. In deze spieren zitten bepaalde vezels die alleen in de stembanden voorkomen: het type 1 vezel. Deze spieren ontwikkelen zich als laatste in het menselijk lichaam maar veroudert als eerste. En dat levert nu juist de problemen op. Dagelijkse oefeningen doen werkt goed maar doe dit niet te lang; Twee á drie minuten per dag is voldoende. Door teveel oefening vormt zich bindweefsel in de stembanden en dat moeten we niet hebben want dit veroorzaakt weer slijmvorming.

 Er zijn 4 condities voor het behouden van een goede stem

  1. 1.       Houding
  2. 2.       Adem
  3. 3.       Spreekgedrag
  4. 4.       Flexibiliteit (soepelheid van de spieren)

 Houding.

Ga recht staan. De knieën een beetje buigen zodat ze niet op slot staan. Het bekken kantelen, dat wil zeggen:  de heupen naar voren maar ook naar beneden duwen zodat er geen holte in de rug is. Als het ware de staart tussen de benen. De kin wijst niet recht naar voren maar een ietsje naar beneden zodat de kruin het hoogste punt wordt. Zo staan de stembanden helemaal vrij. Schouders en kaaklijn ontspannen.

Als we zitten dan moet het bovenlichaam dezelfde houding aannemen  als in staande positie. Zorg dat de rug recht blijft. De hoek van de knieën in zittende houding is plm. 90°.

 Adem.

Begin altijd met uitademen. Tijdens het uitademen de buikspieren aanspannen. De buik trekt ‘plat’. Laat vervolgens deze spanning los en de inademing volgt vanzelf. Probeer een lichte, snelle inademing want dit moet bij het zingen ook heel vaak. Voor de duidelijkheid: bij de juiste ademhaling gebruiken we de lage schuine buikspieren en de lage rechte rugspieren en niet de middenrifspier want daar zet je boel juist mee vast.

 Spreekgedrag.

Zoals eerder gezegd begint het ouder worden zo rond het vijftigste levensjaar. De spieren worden wat slapper, het lichaam gaat als het ware dicht: de schouders worden smaller en meer gebogen, de ruggengraat kromt zich wat meer enz. Dit heeft ook voor de stem gevolgen namelijk dat de klank wat monotoner wordt, vooral bij de lage stem. Wat we hier aan kunnen doen is zowel hoog als laag spreken in het normale spraakgebruik. Denk maar aan hoe mensen tegen een baby praten of soms tegen een dier. Op die manier worden de verschillende spieren die  gebruikt worden bij borst- of kopstem, goed onderhouden.

 Flexibiliteit.

Veel glijers (sirene) maken en het zogenaamde ‘lepelen’ (dit is licht op een toon de hoogte en/of de laagte in gaan met schokjes. Het lijkt, grof gezegd,  op het janken van een hond). Houd de keel open, de tong laag en de neusgaten goed open, zodat je min of meer de klank goed kunt opsnuiven. Laat de kaken niet teveel zakken; dat blokkeert de keel alleen maar.

 Enkele algemene aandachtspunten:

Neurie niet teveel. Als u het wel doet dan in het midden van de stem, dus niet te hoog of te laag. Toch is het beter te zingen op doe doe of iets dergelijks.

 Let op dat de klank geproduceerd wordt in het neusgebied met de neusgaten flink open, alsof je de klank opsnuift. Deze techniek is in het westen zo goed als verloren gegaan en dat is jammer.

Kijk lief. Als je lief kijkt dan ontspannen de spieren rond de neus waardoor er meer boventonen geproduceerd worden.

 Enkele veel voorkomende vragen:

 Na een koorrepetitie wordt mijn stem zo hees. Dit kan soms wel een paar dagen aanhouden. Is hier iets aan te doen?

 Een algemene stelregel is: als de spreekstem helder is dan hoort de zangstem ook goed te zijn, want je gebruikt bij beide activiteiten dezelfde stembanden. Als de spreekstem niet helder is, dan is het verstandig een arts te raadplegen. Als de spreekstem wel helder is dan nagaan of de ademhaling goed is. Als er teveel op de borst wordt geademd kan er slijmvorming ontstaan. Ook kan het gebeuren dat, als er teveel druk wordt uitgeoefend, de stembanden niet helemaal sluiten waardoor het geluid hees klinkt. Een goede oefening is zowel de spreekstem als de zangstem gebruiken zoals het roepen/zingen van bijv. Joehoe, hallo, koffie, limonade, oei oei oei,  hééé, ho ho, ha ha ha.

 Tijdens het zingen gebeurt het steeds vaker dat ik niet voldoende adem heb om de zin uit te zingen.

 Bekijk nog eens wat gezegd is bij ademhaling. Let op de bij uitademing de buikspieren aangespannen worden (dit gebeurt trouwens automatisch als je zingt) en vervolgens de buikspieren ontspannen zodat een hap  lucht als vanzelf wordt binnen gehaald.

 Veel vrouwen kunnen, naarmate ze ouder worden, niet meer zo hoog zingen en veel mannen hebben juist problemen in de laagte.

 Zie de oefeningen zoals lepelen (zie flexibiliteit). Begin de oefening altijd in het midden van de stem.  Ga voor hoogteproblemen omhoog en voor laagteproblemen omlaag. Pas op dat bij lage riedels de toon niet afgebroken wordt doordat de tong de keel afsluit. Nogmaals oefen niet teveel. Een paar minuten per dag is voldoende. Dan moeten binnen een paar maanden de problemen opgelost zijn.

 Ik ben een alt maar ik heb moeite met de hoge noten. Kan ik nu maar beter bij de mannen staan en tenor gaan zingen?

 Liever niet. U bent natuurlijk altijd vrij om te doen wat u wilt maar een alt is een alt en blijft dat haar leven lang. Een jongentje is nu eenmaal geen meisje. Dit betekent dat een alt altijd haar eigen kleur houdt. Met spreekoefeningen, zoals genoemd bij spreekgedrag, de spieren onderhouden en zie ook de oefeningen voor hoogte- en laagteproblemen. Vergeet niet de spieren goed te onderhouden die gebruikt worden bij de kopstem. Anders wordt het steeds moeilijker de hoge noten te pakken. Maar de andere kant is gelukkig ook waar: als de spieren wel goed onderhouden worden is het heel goed mogelijk om tot op hoge leeftijd de natuurlijke kleur en klank te behouden.

 Ik heb altijd last gehad van een droge mond en vaak een kikker in de keel. Vooral bij de inzet van een stuk.

 Dit kan heel goed met spanning te maken hebben. Probeer niet bewust met je ego( ik sta hier en ik moet doen)  bezig te zijn maar concentreer je op de tekst en de muziek dan krijgt het ego geen kans. Ook kan een lekkere ontspannen ademhaling ook heel kalmerend werken.

 Ik vind een hele koorrepetitie soms zo verschrikkelijk vermoeiend. Die ik wat verkeerd?

 Dit heeft praktisch altijd met een verkeerde ademhaling en/of verkeerde houding te maken. Als dit niet de oorzaak is dan is het wellicht verstandig een arts te raadplegen want met name carapatiënten hebben deze klachten vaak.

 Hoeveel registers heeft een stem eigenlijk?

 Een normale menselijke stem kan ongeveer 3 registers verhapstukken.  Door oefeningen is het mogelijk om hoger of lager te zingen. En natuurlijk zijn er ook mensen die door natuurlijke aanleg hoger of lager kunnen zingen. Dit heeft met de vorm van de stembanden te maken.

 Kun je wat doen aan een nasaal stemgeluid?

 Trek het zachte gehemelte goed op tijdens het zingen om de neusholte af te sluiten. Vaak is het echter ook een afwijking in het neusgebied zoals poliepen of een scheef tussenschotje. Wat van belang is dat je een goed nasaal stemgeluid ontwikkelt door de neus te betrekken bij alles wat je doet, dus niet alleen bij het zingen.

 Wat is een natuurlijk vibrato en wat is een kunstmatig vibrato?

 Als de techniek goed is klinkt er altijd een mooie volle vibrato omdat de boventonen ‘natuurlijk’ zijn. Bij een kunstmatig vibrato wordt de natuurlijke vibrato met de stem aangezet. Sommigen kunnen dit heel goed en dan klinkt het heel mooi. Vooral in de operette wordt deze techniek veel gebruikt. Maar in een koor klinkt het meestal storend omdat deze stem niet lekker mengt met de anderen.

Oefeningen: licht zingen en veel glijers oefenen.

 Hoe krijg ik een duidelijke, verstaanbare uitspraak?

 Pas de klinkers in de woorden enigszins aan: een ee als een ie laten klinken en een aa naar een oe neigen. Spreek de woorden goed uit met de tong naar voren. Een klein beetje ruimte tussen de tanden en nogmaals op de tong letten.

Oefening: aa-ee-ie klanken zingen. De klanken mogen niet naar achteren verdwijnen maar hou ze voor in de mond. Dit geldt ook voor de L.  Als je de punt van de tong tegen het gehemelte houdt tijdens het uitspreken van de L dan wordt het de beruchte friese L.  (o leave, leave). Hou de punt van de tong voor in de mond tegen de bovenste voortanden aan. Oefen dit met la la la.

 

 

 

 

 

 

 

Advertenties

Een Reactie op “De ouder wordende stem

  1. Leuke Site. Goede tips.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s